Dit was het programma van Pool tot Pool 19 maart 2011.


Tot ziens op 17 maart 2012

10.00 Ontvangst met koffie/thee

10.30 Dagvoorzitter Cees van Duyn opent de vijfde Pool tot Pool

10.45 - 11.30
Methaan is een sterk broeikasgas. Het komt in de natuur vooral vrij uit de bodem van moerassen. In de permanent bevroren bodems kan veel methaan vrijkomen als ze gaan ontdooien wanneer het klimaat opwarmt, en zo de opwarming verder versterken.

Ko van Huissteden

Dr. Ko van Huissteden (Vrije Universiteit, Faculteit Aard en Levenswetenschappen) is sinds 2004 projectleider van onderzoek naar methaan emissie uit de permafrost gebieden in het noordoosten van Siberië. Dit onderzoek doen ze met behulp van geavanceerde meteorologische technieken, op een meetlokatie ver van de bewoonde wereld in de toendra van de Indigirka laaglanden. Het onderzoek is een samenwerking tussen een onderzoeksinstituut van de Russische Akademie van Wetenschappen in Yakutsk, de Vrije Universiteit in Amsterdam en Wageningen Universiteit. Het toendra-onderzoeksstation Kytalyk is een van de slechts drie onderzoeksstations in dit gigantische permafrost-gebied. Het ligt in een gebied met een relatief stabiel arctisch klimaat, waar de opwarming die elders in de arctische gebieden plaatsvindt tot nu toe minder sterk was. Toch beginnen ook in dit gebied de veranderingen van de permafrost-bodem zichtbaar te worden. Onze meetgegevens laten zien dat de effecten van opwarming op emissie van broeikasgas uit de permafrost bodem ingewikkelder zijn dan wordt voorgesteld in de rampenscenario's die af en toe in de pers verschijnen.

Methaan meting

Als permafrost smelt @ Pooljaar.nl

Pool tot Pool lezing als Pdf online

12.00 - 12.45

Lambrechts - Antarctica

Het is het internationale Nansen/Amundsen-jaar.
Johan Lambrechts werkte jarenlang voor televisie, onder meer als reportagemaker voor het programma Spoorloos. Nu schrijft hij boeken en maakt hij reportages, vooral over reizen en exploratie, voor magazines in België en Nederland. Hij publiceerde de boeken ?Antarctica ? Het verhaal van de Belgen op de pool? (Standaard Uitgeverij) en ?De eerste winter op de Zuidpool?(Wablieft/Manteau). Al jaren is hij gefascineerd door het koudste, ijzigste, winderigste en droogste continent ter wereld.
In 2011 is het 100 jaar geleden dat de Noorse ontdekkingsreiziger Roald Amundsen als eerste mens ooit voet zette op de geografische Zuidpool. Op Pool tot Pool zal Johan Lambrechts een rijkelijk geïllustreerde lezing geven over Roald Amundsens deelname aan de Belgica-expeditie als leerjaren voor zijn latere expedities, en over zijn verblijf in Antwerpen in 1897.

12.45 - 13.45 lunchpauze met interactieve bijdrage aan project 'Roots to share' van het Museon

13.45 - 14.30

Kim van Dam studeerde sociale geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij verrichtte haar onderzoek bij het Arctisch Centrum aan de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen.
Zij onderzocht welke plaats- of regionale identiteiten aan Nunavut worden toegekend door verschillende groepen van binnen en buiten de regio, en hoe deze functioneren. Belangrijk in het proces van regiovorming is het territoriale bestuur van Nunavut dat een regionale identiteit produceert die gebaseerd is op de culturele identiteit van de Inuit: het Inuit Thuisland. Deze ‘officiële’ regionale identiteit zorgt voor een soort symbolische eenheid, die belangrijk is voor de binding van mensen met de regio.


Promotieonderzoek Kim van Dam

Frans Snik

The Aurora from TSO Photography.

14.50 - 15.35

Dr. ir. Frans Snik is als astronoom verbonden aan het Sterrekundig Instituut Utrecht. Hij werkt daar onder andere aan instrumenten die magnetische velden van de zon en andere sterren meten. Magnetische processen op de zon in de vorm van zonnevlekken kunnen aanleiding geven tot gigantische explosies ("zonnevlammen") met de energie van miljoenen atoombommen. Gelukkig staat de zon behoorlijk ver weg van de aarde, maar als een zonnevlam toevallig onze kant op gericht staat kunnen er verschillende vervelende dingen gebeuren.
Veel van de energie bereikt ons namelijk in de vorm van radioactieve deeltjes, die schade kunnen berokkenen aan satellieten, ruimtestations en de astronauten die daarin leven. Mensen op aarde worden gelukkig beschermd door het magneetveld van de aarde die de deeltjes invangt. Dit magneetveld loopt van de noordpool naar de zuidpool. Uitbarstingen op de zon kunnen zo aurorae (noorderlicht of zuiderlicht) veroorzaken. Dit is een erg indrukwekkend spektakel, maar passagiers in vliegtuigen die over de noordpool vliegen kunnen er ook negatieve gevolgen aan overhouden, aangezien de radioactiviteit schadelijk is voor de gezondheid. Vandaar dat zulke vluchten omgeleid worden als er een grote zonnevlekkengroep op de zon verschijnt.

Zon en aarde

Sterrekundig Instituut Utrecht

16.00 - 16.45

Afgelopen zomer besteedde de landelijke media er al aandacht aan:
Jouke Prop - Arctische ganzen in de problemen door hongerige ijsberen?


De ijsbeer lijkt een moeilijke tijd tegemoet te gaan. Door de afname van de oppervlakte aan zee-ijs worden de mogelijkheden om voedsel te vinden snel minder. Maar is de soort zo kwetsbaar voor veranderingen in zijn leefomgeving als wordt aangenomen? Onderzoekers van BrantaResearch en de Rijksuniversiteit van Groningen onderzochten wat het betekent voor de ijsbeer wanneer het habitat op de grens van zee en ijs verruild wordt voor een leven op land. We volgden beren langs de westkust van Spitsbergen op hun zoektocht naar voedsel. Ze blijken het gemunt te hebben op de nesten van kustvogels, vooral van de in kolonies broedende brandgans en eidereend. Per dag kunnen de beren vele honderden eieren eten. Is deze nieuwe voedselbron een goede vervanger voor de traditionele berenkost, zeehondenspek? Kan dit een duurzame bron zijn; want hoe reageren de vogels als ze elk jaar hun legsel aan hongerige ijsberen verliezen?